ایزو ۲۹۰۰۱ یک استاندارد بین‌المللی سیستم مدیریت کیفیت است که به‌طور اختصاصی برای سازمان‌های تأمین‌کننده محصول و خدمات در صنایع نفت، گاز طبیعی و پتروشیمی تدوین شده است. این استاندارد بر پایه ISO ۹۰۰۱ طراحی شده، اما الزامات تکمیلی متناسب با حساسیت، پیچیدگی و ریسک‌های زنجیره تأمین این صنایع را نیز در بر می‌گیرد.
پیاده‌سازی ISO ۲۹۰۰۱ به سازمان‌ها کمک می‌کند فرایندهای طراحی، تأمین، تولید، ارائه خدمات، کنترل تأمین‌کنندگان و ارزیابی عملکرد را ساختاریافته‌تر مدیریت کنند و احتمال بروز عدم انطباق، دوباره‌کاری و مشکلات کیفی در زنجیره تأمین را کاهش دهند.
در ادامه با آخرین نسخه ISO ۲۹۰۰۱، الزامات، تفاوت آن با ISO ۹۰۰۱، کاربردها و مراحل اخذ گواهینامه آشنا می‌شوید.
آنچه در این مطلب می‌خوانید:
- ایزو ۲۹۰۰۱ چیست؟
- آخرین ورژن ISO ۲۹۰۰۱
- گواهینامه ISO ۲۹۰۰۱ چیست؟
- الزامات ISO ۲۹۰۰۱ چیست؟
- تفاوت ISO ۲۹۰۰۱ و ISO ۹۰۰۱ چیست؟
- ISO ۲۹۰۰۱ برای چه شرکت‌هایی مناسب است؟
- مراحل اخذ گواهینامه ISO ۲۹۰۰۱
- هزینه اخذ ISO ۲۹۰۰۱
- مدارک مورد نیاز برای ISO ۲۹۰۰۱
- نقش زنجیره تأمین در ISO ۲۹۰۰۱
- ردیابی و کنترل محصول در ISO ۲۹۰۰۱
- جمع‌بندی
- سوالات متداول
- از کجا گواهینامه ایزو ۲۹۰۰۱ بگیریم؟
ایزو ۲۹۰۰۱ چیست؟
ISO ۲۹۰۰۱ استاندارد سیستم مدیریت کیفیت ویژه سازمان‌هایی است که برای صنایع نفت، پتروشیمی و گاز طبیعی محصول یا خدمات ارائه می‌کنند.
این استاندارد براساس ISO 9001:2015 تدوین شده است و علاوه بر الزامات عمومی مدیریت کیفیت، الزامات و راهنماهای تکمیلی متناسب با ریسک‌ها و شرایط خاص زنجیره تأمین صنایع نفت و گاز را نیز ارائه می‌کند.
تمرکز ISO ۲۹۰۰۱ بر موضوعاتی مانند مدیریت ریسک و فرصت، کنترل فرایندها، مدیریت تأمین‌کنندگان، کیفیت محصولات و خدمات، ردیابی، کنترل تغییرات، ارزیابی عملکرد و بهبود مستمر است.
بنابراین این استاندارد را می‌توان نسخه تخصصی‌تر سیستم مدیریت کیفیت برای سازمان‌های فعال در زنجیره تأمین صنایع نفت، گاز و پتروشیمی دانست.
آخرین ورژن ISO ۲۹۰۰۱
آخرین نسخه منتشرشده و معتبر این استاندارد ISO 29001:2020 است که در ماه مه ۲۰۲۰ منتشر شد.
این نسخه جایگزین ISO/TS 29001:2010 شد و از حالت Technical Specification به یک International Standard کامل ارتقا پیدا کرد. یکی از مهم‌ترین تغییرات نسخه ۲۰۲۰، هماهنگی کامل‌تر با ISO ۹۰۰۱:۲۰۱۵ و تقویت رویکرد مبتنی بر ریسک در مدیریت کیفیت و زنجیره تأمین صنایع نفت و گاز است.
ISO در سال ۲۰۲۵ نیز این نسخه را بازبینی و تأیید کرده است؛ بنابراین ISO ۲۹۰۰۱:۲۰۲۰ همچنان نسخه جاری استاندارد محسوب می‌شود.
در سال ۲۰۲۴ نیز اصلاحیه ISO 29001:2020/Amd 1:2024 با موضوع Climate Action Changes منتشر شد که توجه به موضوع تغییرات اقلیمی را به الزامات مرتبط با Context سازمان و ذی‌نفعان اضافه می‌کند.
گواهینامه ISO ۲۹۰۰۱ چیست؟
گواهینامه ISO ۲۹۰۰۱ نشان می‌دهد سیستم مدیریت کیفیت یک سازمان براساس الزامات تخصصی موردنیاز برای تأمین محصولات و خدمات صنایع نفت، گاز طبیعی و پتروشیمی مورد ارزیابی قرار گرفته است.
این استاندارد برخلاف استانداردهای صرفاً راهنما، شامل Requirements مشخص است و می‌تواند مبنای ممیزی شخص ثالث و صدور گواهینامه قرار بگیرد.
داشتن گواهینامه ISO ۲۹۰۰۱ به معنی تضمین بدون نقص بودن تمام محصولات یا خدمات نیست؛ بلکه نشان می‌دهد سازمان یک سیستم مدیریتی ساختاریافته برای کنترل کیفیت، مدیریت ریسک‌ها، کنترل تأمین‌کنندگان و بهبود مستمر ایجاد کرده است.
الزامات ISO ۲۹۰۰۱ چیست؟
ISO ۲۹۰۰۱ ساختار اصلی ISO ۹۰۰۱ را حفظ می‌کند، اما الزامات تکمیلی متناسب با شرایط خاص صنعت نفت و گاز به آن اضافه شده است.
مهم‌ترین حوزه‌های استاندارد عبارت‌اند از:
- شناخت شرایط سازمان و نیازهای ذی‌نفعان
- تعیین دامنه سیستم مدیریت کیفیت
- رهبری و تعهد مدیریت
- شناسایی ریسک‌ها و فرصت‌ها
- تعیین اهداف کیفیت
- تأمین منابع، زیرساخت و نیروی انسانی شایسته
- کنترل اطلاعات مستند
- برنامه‌ریزی و کنترل عملیات
- بررسی الزامات مشتری و قرارداد
- طراحی و توسعه محصولات و خدمات
- کنترل محصولات، خدمات و فرایندهای برون‌سپاری‌شده
- ارزیابی و کنترل تأمین‌کنندگان
- کنترل تولید و ارائه خدمات
- شناسایی و ردیابی محصولات و خروجی‌ها
- کنترل تغییرات
- کنترل محصولات و خدمات نامنطبق
- پایش، اندازه‌گیری و ارزیابی عملکرد
- ممیزی داخلی
- بازنگری مدیریت
- مدیریت عدم انطباق و اقدام اصلاحی
- بهبود مستمر
یکی از تفاوت‌های مهم ISO ۲۹۰۰۱ با یک سیستم عمومی مدیریت کیفیت، توجه ویژه به ریسک‌های زنجیره تأمین و نحوه کنترل تأمین‌کنندگان محصولات و خدمات در صنایع نفت، پتروشیمی و گاز است.
تفاوت ISO ۲۹۰۰۱ و ISO ۹۰۰۱ چیست؟
ISO ۲۹۰۰۱ بر پایه ISO 9001 ساخته شده است؛ بنابراین این دو استاندارد اشتراک زیادی دارند، اما هدف یکسانی ندارند.
ISO 9001 | ISO 29001 |
قابل استفاده در تمام صنایع | تخصصی برای نفت، گاز و پتروشیمی |
سیستم مدیریت کیفیت عمومی | سیستم مدیریت کیفیت صنعت‌محور |
الزامات عمومی QMS | ISO ۹۰۰۱ + الزامات تکمیلی صنعت |
تمرکز عمومی بر مشتری و کیفیت | تمرکز بیشتر بر ریسک‌ها و زنجیره تأمین صنعت نفت و گاز |
مناسب هر نوع سازمان | مناسب تأمین‌کنندگان محصول و خدمات این صنعت |
اگر سازمانی ISO ۹۰۰۱ را قبلاً پیاده‌سازی کرده باشد، بخش قابل‌توجهی از زیرساخت سیستم مدیریت کیفیت موردنیاز ISO ۲۹۰۰۱ را در اختیار دارد؛ اما برای انطباق با ISO ۲۹۰۰۱ باید الزامات تکمیلی مرتبط با صنعت و زنجیره تأمین نیز بررسی و اجرا شوند.
ISO ۲۹۰۰۱ برای چه شرکت‌هایی مناسب است؟
این استاندارد فقط مختص شرکت‌های بزرگ نفتی نیست. سازمان‌های کوچک و متوسطی که محصول یا خدمت مشخصی به زنجیره تأمین صنایع نفت، گاز و پتروشیمی ارائه می‌کنند نیز می‌توانند از آن استفاده کنند.
از جمله مجموعه‌های مرتبط می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تولیدکنندگان تجهیزات و قطعات صنعت نفت و گاز
- سازندگان شیرآلات، پمپ‌ها، تجهیزات دوار و تجهیزات فرایندی
- شرکت‌های پیمانکاری و EPC
- شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات تعمیر و نگهداری
- تأمین‌کنندگان تجهیزات و مواد
- شرکت‌های خدمات مهندسی
- شرکت‌های حفاری و خدمات مرتبط
- مجموعه‌های بازرسی، آزمون و کنترل کیفیت
- شرکت‌های فعال در ساخت، نصب و راه‌اندازی تجهیزات
- سایر تأمین‌کنندگان کالا و خدمات مورد استفاده در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی
ملاک اصلی، ارتباط فعالیت سازمان با تأمین محصولات یا خدمات برای این صنایع است.
مراحل اخذ گواهینامه ISO ۲۹۰۰۱
مراحل کلی پیاده‌سازی و اخذ گواهینامه ISO ۲۹۰۰۱ عبارت‌اند از:
- بررسی وضعیت موجود و انجام Gap Analysis
- آموزش الزامات ISO ۲۹۰۰۱
- طراحی و مستندسازی سیستم مدیریت کیفیت
- پیاده‌سازی الزامات و جمع‌آوری سوابق
- انجام ممیزی داخلی و بازنگری مدیریت
- انتخاب مرجع صدور و انجام ممیزی Certification
- رفع عدم انطباق‌های احتمالی و صدور گواهینامه
سازمان‌هایی که از قبل ISO ۹۰۰۱ را به‌صورت واقعی اجرا کرده‌اند معمولاً زیرساخت مناسب‌تری برای حرکت به سمت ISO ۲۹۰۰۱ دارند.
هزینه اخذ ISO ۲۹۰۰۱
هزینه اخذ گواهینامه ISO ۲۹۰۰۱ برای همه شرکت‌ها ثابت نیست و به عواملی مانند اندازه سازمان، تعداد کارکنان، تعداد سایت‌ها، دامنه فعالیت، پیچیدگی فرایندها و میزان آمادگی فعلی سیستم مدیریت کیفیت بستگی دارد.
اگر سازمان قبلاً ISO ۹۰۰۱ را پیاده‌سازی کرده باشد، ممکن است بخشی از فرایند مستندسازی و آماده‌سازی از قبل انجام شده باشد و هزینه و زمان اجرای ISO ۲۹۰۰۱ کاهش پیدا کند.
هزینه نهایی معمولاً شامل خدمات مشاوره و پیاده‌سازی در صورت نیاز، آموزش، ممیزی و هزینه صدور گواهینامه است.
مدارک مورد نیاز برای ISO ۲۹۰۰۱
نوع و حجم مستندات براساس اندازه سازمان و پیچیدگی فرایندها متفاوت است، اما معمولاً مدارک و شواهد زیر در پیاده‌سازی و ممیزی اهمیت دارند:
- دامنه سیستم مدیریت کیفیت
- خط‌مشی و اهداف کیفیت
- شناسایی فرایندهای سازمان
- ارزیابی ریسک‌ها و فرصت‌ها
- روش انتخاب و ارزیابی تأمین‌کنندگان
- سوابق خرید و کنترل محصولات و خدمات برون‌سپاری‌شده
- مستندات طراحی و توسعه در صورت کاربرد
- سوابق بازرسی و آزمون
- مدارک شناسایی و ردیابی محصولات
- سوابق کنترل تجهیزات پایش و اندازه‌گیری
- سوابق آموزش و صلاحیت کارکنان
- گزارش عدم انطباق و اقدامات اصلاحی
- نتایج ممیزی داخلی
- سوابق بازنگری مدیریت
در ممیزی فقط وجود فرم‌ها و دستورالعمل‌ها کافی نیست و سازمان باید شواهدی از اجرای واقعی فرایندهای تعریف‌شده ارائه کند.
نقش زنجیره تأمین در ISO ۲۹۰۰۱
یکی از موضوعات مهم در ISO ۲۹۰۰۱ مدیریت ریسک‌های مربوط به زنجیره تأمین است. در پروژه‌های نفت، گاز و پتروشیمی ممکن است یک محصول یا تجهیز از چندین تأمین‌کننده، پیمانکار و فرایند برون‌سپاری‌شده عبور کند و ضعف در هر بخش بر کیفیت خروجی نهایی اثر بگذارد.
سازمان باید متناسب با اهمیت محصول یا خدمت، روش مناسبی برای انتخاب، ارزیابی، پایش و کنترل تأمین‌کنندگان تعیین کند.
این موضوع می‌تواند شامل مواردی مانند:
- تعیین معیار انتخاب تأمین‌کننده
- بررسی توانایی فنی و کیفی
- ارزیابی ریسک تأمین
- تعریف الزامات خرید و قرارداد
- کنترل و بازرسی محصولات خریداری‌شده
- پایش عملکرد تأمین‌کنندگان
- بررسی عدم انطباق‌ها
- ارزیابی مجدد تأمین‌کننده
باشد.
هدف این است که ریسک انتقال مشکلات کیفی از تأمین‌کنندگان به محصول یا خدمت نهایی کاهش پیدا کند.
ردیابی و کنترل محصول در ISO ۲۹۰۰۱
در بسیاری از تجهیزات و قطعات مورد استفاده در صنایع نفت و گاز، امکان شناسایی منبع، مشخصات و سابقه محصول اهمیت زیادی دارد.
به همین دلیل سازمان باید در مواردی که ردیابی لازم است، روش مشخصی برای شناسایی محصولات و خروجی‌ها داشته باشد و اطلاعات لازم را نگهداری کند.
برای مثال بسته به نوع فعالیت، این اطلاعات می‌تواند شامل شماره سریال یا Batch، مشخصات ماده اولیه، سوابق بازرسی و آزمون، نتایج کنترل کیفیت یا اطلاعات تأمین‌کننده باشد.
وجود یک سیستم ردیابی مناسب به سازمان کمک می‌کند در صورت مشاهده عدم انطباق، منشأ مشکل را سریع‌تر شناسایی و دامنه محصولات یا خدمات تحت تأثیر را مشخص کند.
جمع‌بندی
ایزو ۲۹۰۰۱ برای صنایع نفت، گاز و پتروشیمی اهمیت بسیاری دارد. با پیاده‌سازی این استاندارد، شرکت‌ها قادر به بهبود عملکرد و کیفیت خود، کاهش ریسک‌ها و هزینه‌ها و افزایش رضایت مشتریان و اعتماد تأمین‌کنندگان خود می‌شوند. این استاندارد می‌تواند به عنوان یک ابزار کارآمد برای مدیریت کیفیت و ایمنی در این صنایع عمل کند و به شرکت‌ها کمک کند تا در مقابل چالش‌ها و رقبا مقاومت کرده و در مسیر موفقیت و پیشرفت پیش بروند.
سوالات متداول
در این مقاله با ISO ۲۹۰۰۱ آشنا شدیم و گفتیم با پیاده‌سازی این استاندارد شرکت‌ها می‌توانند به شکل موثرتری در این صنایع عمل کنند و به موفقیت بیشتری دست یابند. در ادامه به برخی از سوالات متداول در این باره پاسخ می‌دهیم:
این استاندارد برای تمامی شرکت‌های بزرگ، متوسط و کوچکی که در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی فعالیت می‌کنند، مناسب است.
این زمان به میزان آمادگی و تطابق شرکت با الزامات استاندارد، اندازه و پیچیدگی شرکت و سیاست‌ها و فرآیندهای داخلی آن بستگی دارد.
بله، پیاده‌سازی الزامات این استاندارد می‌تواند به کاهش هزینه‌ها در شرکت‌ها کمک کند. این امر از طریق بهبود فرآیندها، کاهش ضایعات، بهبود بهره‌وری و کاهش هزینه‌های مربوط به ریسک‌ها و خطاها اتفاق می‌افتد.
از کجا گواهینامه ایزو ۲۹۰۰۱ بگیریم؟
اولین نکته‌ای که برای دریافت گواهینامه انواع استانداردها باید به آن توجه داشته باشید این است که گواهینامه‌ای معتبر است که از مراجع صدور تحت اعتبار IAF یا ASCB صادر شود. پیش از عقد قرارداد و دریافت گواهینامه حتما بررسی کنید که نام مرجع صدور در لیست منتشر شده در سایت نهادهای نام‌برده قابل مشاهده باشد؛ در غیر این صورت گواهی فاقد اعتبار خواهد بود.
دومین نکته مهمی که باید به آن توجه کنید این است که برای دریافت خدمات مشاوره یا صدور باید به دفتری مراجعه کنید که دارای پروانه و مجوز رسمی دولتی در آن حیطه باشد تا امکان پیگیری و استیفای حقوق در صورت بروز هر گونه مشکل برای شما محفوظ بماند.
در صورت نیاز به هرگونه مشاوره و راهنمایی جهت دریافت گواهینامه ایزو معتبر می‌توانید از خدمات مشاوره رایگان مجموعه EIQM CET از طریق تماس با ما بهره ببرید.
بدون دیدگاه