گواهینامه OHSAS 18001 (استاندارد مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه‌ای)

گواهینامه OHSAS ۱۸۰۰۱ یا سیستم مدیریت بهداشت و ایمنی شغلی تا سال ۲۰۱۸ در بسیاری از کشورها یک الزام قانونی بود. اخذ OHSAS ۱۸۰۰۱ شرکت‌ها را ملزم به ارائه گزارش در مورد عملکردشان در رابطه با تامین سلامتی و ایمنی شغلی کارکنان می‌کرد. گرفتن OHSAS ۱۸۰۰۱ نشانه‌ای از تعهد سازمان‌ها به تامین بهداشت شغلی و ایمنی کارکنان تلقی می‌شد و به کسب‌وکارها در کنترل خطرات و استفاده از چارچوبی مؤثر برای مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی کمک می‌کرد؛ با این وجود صدور OHSAS ۱۸۰۰۱ از سال ۲۰۱۸ متوقف و این استاندارد با ایزو ۴۵۰۰۱ جایگزین شد. در این مقاله با ما همراه باشید تا دلایل این جایگزینی و نحوه ارتقا ohsas ۱۸۰۰۱ به iso ۴۵۰۰۱ را بررسی کنیم.

 استاندارد ohsas ۱۸۰۰۱ چیست؟

ISO، استاندارد OHSAS ۱۸۰۰۱ را به‌عنوان یکی از استانداردهای بین‌المللی سیستم‌های مدیریت ایمنی و سلامت شغلی معرفی کرده بود. شرکت‌های بزرگ و کوچک، با هر تعداد پرسنل و با هر زمینه فعالیتی می‌توانستند از این استاندارد استفاده کنند.

استاندارد OHSAS ۱۸۰۰۱ سلامت و ایمنی کارکنان را در اولویت قرار می‌داد و الزاماتی برای افزایش امنیت و کاهش حوادث و خطرات شغلی مشخص می‌کرد. گرفتن OHSAS ۱۸۰۰۱ مزایای بسیاری برای شرکت‌‌ها به دنبال داشت و به مدیریت کمک می‌کرد بدون این که نیروی کار خود را به خطر بیندازد، در مسیر رسیدن به اهداف مالی سیستم حرکت کند.

گواهینامه OHSAS ۱۸۰۰۱ چیست؟

سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی (OH&SMS) متشکل از برنامه‌ها و فرآیندهایی است که قوانینی برای نحوه مراقبت از سلامت کارکنان‌ و ایمنی شغلی آن‌ها تعریف می‌کند. این سیستم برای هر شرکت با توجه به الزامات قانونی و فرایندهای تجاری آن شرکت و خطرات بهداشت و ایمنی محیط کار به‌خصوصش، به صورت منحصر به فرد تنظیم می‌شود. الزامات گواهینامه OHSAS ۱۸۰۰۱ دستورالعمل‌هایی برای ایجاد یک سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی موثر برای هر شرکت ارائه می‌کرد.

اخذ گواهینامه ایزو OHSAS ۱۸۰۰۱ در حالت کلی اجباری نبود؛ اما بسیاری از سازمان‌ها برای نشان دادن تعهد خود و اجرای برنامه‌های موثر بهداشت و ایمنی شغلی این استاندارد را انتخاب می‌کردند.

تاریخچه استاندارد OHSAS ۱۸۰۰۱ 

سیستم مدیریت بهداشت و ایمنی شغلی با تلاش تعدادی از سازمان‌های استاندارد ملی پیشرو کشورهای مختلف، نهادهای صدور و مشاوران متخصص ایجاد شد. محرک اصلی تعریف این استاندارد احساس نیاز به داشتن محیط کاری ایمن و کاهش احتمال رخ دادن حوادث شغلی برای افراد مختلف بود. نمونه‌ای از شرکت‌کنندگان در نشست‌های اولیه به شرح زیر بودند:

• سازمان تضمین کیفیت ملی
• سازمان بین‌المللی مدیریت ایمنی با مسئولیت محدود
• مؤسسه تحقیقات استاندارد و صنعت مالزی
• سازمان‌های خدمات صدور گواهینامه‌‌های بین‌المللی

بندهای استاندارد ohsas ۱۸۰۰۱

بندهای استاندارد ohsas ۱۸۰۰۱  عبارت‌اند از:

1. دامنه
2. انتشارات مرجع
3. اصلاحات و تعاریف
4. اﻟﺰاﻣﺎت ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ اﯾﻤنی و ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺷﻐلی

الزامات OHSAS ۱۸۰۰۱

OHSAS ۱۸۰۰۱ مجموعه‌ای از الزامات را برای سازمان‌ها تعیین می‌کرد که باید برای موفقیت در پیاده‌سازی این استاندارد رعایت می‌شد. این الزامات به چهار بخش کلیدی تقسیم می‌شدند:

سیاست‌های ایمنی و بهداشت

اولین مرحله از پیاده‌سازی OHSAS ۱۸۰۰۱ تعیین سیاست‌های ایمنی و بهداشت بود. سازمان‌ها باید یک سیاست رسمی برای ارتقاء ایمنی و بهداشت در محیط کار تعریف می‌کردند که شامل تعهد به رعایت قوانین، پیشگیری از حوادث و بهبود مستمر باشد.

برنامه‌ریزی و ارزیابی ریسک

سازمان‌ها باید برنامه‌های مشخصی برای شناسایی، ارزیابی و کنترل ریسک‌های مرتبط با ایمنی و بهداشت حرفه‌ای تهیه می‌کردند. این فرآیند شامل بررسی ریسک‌های موجود در محیط کار و تعیین راه‌حل‌های مناسب برای مدیریت آن‌ها بود.

اجرای سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت

اجرای سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت نیازمند تعهد تمامی افراد در سازمان بود. این شامل آموزش کارکنان، تخصیص منابع و پیاده‌سازی فرآیندهای مشخص برای کنترل ریسک‌ها می‌شد.

ارزیابی و بهبود مستمر

یکی از ویژگی‌های کلیدی OHSAS ۱۸۰۰۱، تاکید بر بهبود مستمر بود. سازمان‌ها موظف بودند به طور دوره‌ای سیستم‌های خود را ارزیابی کنند و در صورت نیاز، اقدامات اصلاحی لازم را انجام دهند تا عملکرد ایمنی و بهداشت خود را ارتقا دهند.

آخرین ورژن OHSAS ۱۸۰۰۱

سازمان ایزو، آخرین نسخه این استاندارد (OHSAS18001:۲۰۰۷) را در سال ۲۰۰۷ منتشر کرده بود. این نسخه تا سال ۲۰۱۸ معتبر بود و برای کسب‌وکارهای مختلف صادر می‌شد. در سال ۲۰۱۸ گواهینامه ohsas ۱۸۰۰۱ با استاندارد بین‌المللی جدیدی به نام ایزو ۴۵۰۰۱ که با عنوان استاندارد مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی شناخته می‌شود، جایگزین شد.

گواهینامه ایزو ۴۵۰۰۱ همه بندهای اساسی استاندارد OHSAS ۱۸۰۰۱ را پوشش می‌دهد و علاوه بر آن شامل بندهایی اضافی است که طی یک دوره سه ساله، از سال ۲۰۱۸ تا سال ۲۰۲۱، جایگزین شده‌اند. این بندهای جدید شامل راهنمایی‌هایی در رابطه با ارزیابی و کنترل ریسک برای سازمان‌ها هستند.

سازمان‌هایی که قبلاً گواهینامه OHSAS ۱۸۰۰۱ را دریافت کرده بودند تا سه سال فرصت داشتند این گواهینامه را با ایزو ۴۵۰۰۱ جایگزین کنند. پس از آن، از مارس ۲۰۲۱ همه گواهینامه‌های OHSAS ۱۸۰۰۱ را فاقد اعتبار درنظر گرفتند.

جایگزینی OHSAS18001 با ISO ۴۵۰۰۱

سازمان بین‌المللی استانداردسازی در ۱۲ مارس سال ۲۰۱۸ گواهینامه ISO ۴۵۰۰۱ را با هدف توسعه یک استاندارد بین‌المللی، معرفی و جایگزین استاندارد OHSAS ۱۸۰۰۱ کرد. هدف اصلی معرفی این ورژن جدید از مدیریت بهداشت و ایمنی، محافظت از تمام کارگران و کارمندان در سراسر جهان با یک نسخه واحد استاندارد است.

ایزو ۴۵۰۰۱ رویکرد پیشگیرانه‌تری برای مدیریت بهداشت و ایمنی شغلی به کار می‌گیرد و در نتیجه همه خطرات محتمل در سازمان و خارج از آن را بررسی می‌کند. علاوه بر این هماهنگی استاندارد جدید با سایر استانداردهای ایزو ساده‌تر است و مزایای بسیاری از جمله کاهش هزینه‌ها برای کسب‌وکارها به دنبال دارد.

تفاوت‌های عمده OHSAS ۱۸۰۰۱ و ایزو ۴۵۰۰۱

این دو استاندارد با وجود شباهت‌ها، تفاوت‌های زیادی هم دارند. هدف هر دو استاندارد بهبود شرایط کاری است، اما ایزو ۴۵۰۰۱ یک رویکرد پیشگیرانه نسبت به کنترل ریسک اتخاذ می‌کند که مستلزم ارزیابی خطرات و اصلاح عوامل آن‌ها قبل از ایجاد حوادث و صدمات است، در صورتی که OHSAS ۱۸۰۰۱ از یک رویکرد واکنشی برای کنترل خطر بهره می‌برد.

رویکرد واکنشی OHSAS ۱۸۰۰۱ روی تفویض اختیارات کنترل خطر به پرسنل مدیریت ایمنی و مدیریت ریسک تمرکز دارد، نه روی مشکلات احتمالی داخلی و راه‌حل‌ آن‌ها.

گام‌های کلیدی در ارتقا ohsas ۱۸۰۰۱ به iso ۴۵۰۰۱

برای ارتقا از OHSAS ۱۸۰۰۱ به ISO ۴۵۰۰۱، سازمان‌ها باید مراحل زیر را طی کنند:

1. بررسی کامل الزامات جدید ISO ۴۵۰۰۱
2. تطبیق سیستم‌های فعلی با الزامات جدید
3. انجام آموزش‌های لازم برای کارکنان
4. اجرای یک ممیزی کامل برای اطمینان از رعایت استاندارد جدید

مزایای ارتقا ohsas ۱۸۰۰۱ به iso ۴۵۰۰۱ برای سازمان‌ها

ارتقا به ISO ۴۵۰۰۱ به سازمان‌ها کمک می‌کند تا:

• سیستم‌های ایمنی و بهداشت قوی‌تر و یکپارچه‌تری ایجاد کنند.
• بهره‌وری و کارایی سازمان را بهبود بخشند.
• از کاهش هزینه‌های مرتبط با حوادث کاری بهره‌مند شوند.
• انطباق بهتری با استانداردهای جهانی داشته باشند.

کاربرد OHSAS ۱۸۰۰۱ چه بود؟

OHSAS ۱۸۰۰۱ به سازمان‌ها در صنایع مختلف کمک می‌کرد تا از طریق ایجاد و پیاده‌سازی یک سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی، ریسک‌های مرتبط با کار را کاهش دهند. این استاندارد در بخش‌های متنوعی از جمله صنایع تولیدی، خدماتی، ساختمان‌سازی و انرژی استفاده می‌شد و به سازمان‌ها امکان می‌داد تا بهبودهای مستمری در عملکرد ایمنی و بهداشت خود ایجاد کنند.

مراحل اخذ OHSAS ۱۸۰۰۱

‌همان‌طور که گفتیم امروزه صدور ایزو OHSAS ۱۸۰۰۱ را متوقف کرده‌اند. کسب‌وکارهای به جای آن باید به دنبال اخذ گواهینامه ایزو ۴۵۰۰۱ باشند؛ اما تا پیش از این مراحل اخذ گواهینامه‌‌ OHSAS ۱۸۰۰۱ و پیاده‌سازی الزامات آن شامل موارد زیر بود:

• گرفتن OHSAS ۱۸۰۰۱ و آموزش الزامات استاندارد
• مستندسازی و پیاده‌سازی الزامات OHSAS ۱۸۰۰۱
• ممیزی اقدامات انجام شده
• صدور گواهینامه از مراجع صدور معتبر

اهمیت مشاوره تخصصی در پیاده‌سازی ohsas 18001

مشاوره تخصصی در پیاده‌سازی استاندارد OHSAS ۱۸۰۰۱ بسیار مهم است، چرا که این مشاوران می‌توانند با تجربه و دانش خود، فرآیند پیاده‌سازی را تسهیل کنند و سازمان‌ها را در رسیدن به اهداف ایمنی و بهداشت یاری دهند.

مزایای اخذ OHSAS ۱۸۰۰۱

در اولویت قراردادن سلامت و ایمنی کارکنان نه ‌تنها بر رضایت و وفاداری آن‌ها می‌افزاید، بلکه تصویری مثبت از سازمان‌ به جامعه ارائه می‌کند. البته مزایای اخذ گواهینامه OHSAS ۱۸۰۰۱ به این موارد خلاصه نمی‌شود. در ادامه با برخی مزیت‌های این گواهینامه آشنا می‌شویم:

• افزایش اعتبار شرکت‌ پیش ذی‌نفعان، مشتریان و عموم مردم
• کاهش میزان تصادفات و سوانح از طریق کاهش یا حذف خطرات محیط کار
• اتخاذ بهترین اقدامات بین‌المللی در رابطه‌ با مدیریت ریسک
• افزایش انگیزه کارمندان از طریق فراهم کردن یک محیط کار امن‌ مطابق الزامات 5S
• کاهش هزینه‌ها
• تضمین سلامت و رفاه کارکنان، پیمانکاران عموم افراد
• به ‌حداقل‌ رساندن مسئولیت کارفرمایان
• سازگاری با سایر استانداردهای ایزو

چرا صدور OHSAS برای کسب‌وکار شما مناسب است؟ 

سازمان‌ها با گرفتن OHSAS ۱۸۰۰۱، توانایی خود را در برآورده‌کردن الزامات بهداشتی و ایمنی نشان می‌دادند. همچنین با اثبات تعهد خود برای بهبود سیاست‌ها اعتماد کارکنان، ذی‌نفعان و مشتریان را جلب می‌کردند. نتیجه این امر افزایش اعتبار شرکت و گسترش معاملات تجاری بود. همین مسئله صدور OHSAS ۱۸۰۰۱ را برای سازمان‌هایی که دنبال بهبود عملکرد مجموعه خود بودند به گواهینامه‌ای ضروری تبدیل می‌کرد.

جمع‌بندی

OHSAS ۱۸۰۰۱ یک استاندارد سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت بود که اخذ آن به سازمان‌ها راهکارهایی برای تشخیص، کنترل و کاهش خطرات تهدیدکننده سلامت و ایمنی در محیط کار ارائه می‌کرد. صدور OHSAS ۱۸۰۰۱ و پیاده‌سازی الزامات آن به ذی‌نفعان شرکت‌ها نشان می‌داد که مجموعه موردنظر سلامت و ایمنی کارکنان خود را به عنوان بخشی از مسئولیت اجتماعی سازمان در اولویت قرار داده است. در سال‌های اخیر ایزو ۴۵۰۰۱ جایگزین استاندارد OHSAS ۱۸۰۰۱ شده است.

سوالات متداول

در این مقاله گفتیم که استاندارد OHSAS ۱۸۰۰۱ به منظور ارائه یک چارچوب کاری برای بهبود مدیریت ایمنی و سلامت شغلی در سازمان‌ها طراحی شده است. در ادامه به برخی سوالات متداول در این باره پاسخ می‌دهیم:

از کجا گواهینامه OHSAS ۱۸۰۰۱ بگیریم؟

اولین نکته‌ای که برای دریافت گواهینامه انواع استانداردها باید به آن توجه داشته باشید این است که گواهینامه‌ای معتبر است که از مراجع صدور تحت اعتبار IAF  یا ASCB  صادر شود. پیش از عقد قرارداد و دریافت گواهینامه حتما بررسی کنید که نام مرجع صدور در لیست منتشر شده در سایت نهادهای نام‌برده قابل مشاهده باشد؛ در غیر این صورت گواهی فاقد اعتبار خواهد بود.

دومین نکته مهمی که باید به آن توجه کنید این است که برای دریافت خدمات مشاوره یا صدور باید به دفتری مراجعه کنید که دارای پروانه و مجوز رسمی دولتی در آن حیطه باشد تا امکان پیگیری و استیفای حقوق در صورت بروز هر گونه مشکل برای شما محفوظ بماند.

در صورت نیاز به هرگونه مشاوره و راهنمایی جهت دریافت گواهینامه ایزو معتبر می‌توانید از خدمات مشاوره رایگان مجموعه EIQM CET از طریق تماس با ما بهره ببرید.